Kurumlar, Örgütler ve Kültür Üzerine

                                                                               Foto: AP

Çin atasözü der ki :  “ Bir adamdan şüpheleniyorsan onu işe alma, işe alıyorsan ondan şüphelenme. ”

İnsanların, grupların, bireylerin, işletmelerin ve niteliğe sahip tüm ünitelerin farkında olsun olmasın bir kültüre ait olduğu kaçınılmaz bir gerçek. Yıllar boyu süren alışkanlıkları, yaşam biçimleri, onları iyi veya kötü etkileyen tüm nedenleri onların kültüre ait olmalarının yanında yaşam ve çalışma sistemlerini de o yönde etkilemiştir. Batı ve doğu kültürleri bu konuda yapıları gereği farklı şekillerde hareket etmektedirler. Batı daha kısa ömürlü ve kapitalist bir tutum sergilerken, doğuda ise işler biraz farklı. Özellikle Japonya’ da  “kaizen” biçimini ele alırsak, yavaşça adım adım ilerleyen ama daha uzun ömürlü ve insanı merkeze alan bir sistem kullanıldığı görülmektedir.

Bizde ise durum farklı yer yer kurumlara göre farklılık gösterse de çoğunlukla batıya yakınlığımızdan mı yoksa kar tatmininden mi? Bilinmez batı uygulamalarını rol model almaktayız. Ancak bu sistem yetişmiş yani “ nitelikli “ diyerek tasvir ettiğimiz insanların gelişiminin önüne geçmektedir. Onun yerine daha kısa planlar yapan ve bizde çokça söylenen ne koparsam kar mantığı ile hareket eden ve bulunduğu kuruma, sisteme kalıcı izler bırakmaktansa geçici işler yapar duruma gelmektedir. Yeni bir fikir ortaya atmak kolay olsa da kültürü değiştirmek çokça zaman almaktadır. Kültürler zamanla üzerine ekleyerek ilerleyen gelişen değerler topluluğudur. Kazanılan olumlu ya da olumsuz her değerin tekrar kültür içinde dönüşüm sağladığı görülmektedir. Kültürleri yok etmeye veya olumsuz anlamda değiştirmeye çalışanlar ki tanımı “ karşı kültürler” ise direnci hafifletse de kısa vadede yok edemeyeceği bilinmelidir. Schein’e göre ise “Semboller, değerler ve uygulamalar kültürün yüzeysel kısmını oluşturmaktadır.” Bu da kültürün çok etmenli bir yapıda olduğunu göstermektedir.

Son olarak kültürler topluluk, aile, bölge ve yazımın amacı olan "kurum kültürü" için son derece önem teşkil etmektedir. Dışarıya karşı bir misyon oluşturan çalışanların işleyişine yön veren ve temsil eden kültür dikkat edilmesi ve sürekli geliştirilmesi gereken bir konudur. İster batı ister doğu kültürü modeli benimsenmiş olsun süreklilik ve insanı merkeze alan bir anlayış her zaman kazanan olacaktır. Öğrenen kurumlar olması nedeniyle kültür her kazanıma açık olduğu gibi hataya da açıktır. Konuyla ilgili olarak Ignatius, “başarısızlıktan daha iyi yönetici yoktur” der ve son derece haklıdır da.  Son olarak özellikle kurumlarda uzun zaman gerektirse de iyi uygulamayan sistemlerden eksiğimizin olmadığını düşünüyorum.